صابونهای تجاری در بازار فراوانند.هم از نظر کیفی و هم از نقطهنظر قیمتی تنوع چشمگیری در بازار صابون دیده میشود. پس چرا من و بسیاری صابونساز دیگر ترجیح میدهیم به جای صابونهای “بیرون” خودمان دست به کار شویم و صابون مورد نیاز خود را تولید کنیم؟ آیا درست است که صابونهای دستساز برخلاف همتایان صنعتی خود “درمانی” هستند؟ آیا انتخاب صابون دست ساز انتخابی “آگاهانهتر” برای دوستداران محیط زیست است؟
امروز میخواهم جواب این سوالات را بدهم ، که شاید از پرتکرارترین سوالاتی باشد که از هر صابونسازی میپرسند.
صابون یا دیترجنت؟ مسئله این است!
مطابق استانداردهای FDA و استانداردهای صنعتی سازمانهای غذا و داروی سایر کشورها ، تنها شویندهای را می توانیم صابون بنامیم که فقط از همین نمکهای قلیایی تشکیل شده باشد. یا قدرت شویندگی و تمیزکنندگی خود را از نمکهای قلیایی گرفته باشد. و نه از سورفکتانتهای سنتزی.
اما با نگاهی به لیست مواد اولیه در صابونهای صنعتی موجود در بازار می توان فهمید اغلب آنها مطابق تعریف صابون نیستند. چرا که بهجای نمکهای قلیایی یا در کنار آنها، در تولیدشان از سورفکتانتهای ارزانی چون سولفاتها یا ایزوتیونات ها در آنها استفاده میشود.
صابونهای صنعتی برای اقتصادی بودن، معمولن مزایای شویندههای غیرصابونی بازار مثل مایع دستشویی و شامپوبدن ها را ندارند. چرا که معمولن از ارزانترین و سختترین نوع دترجنتها مثل سولفاتها در آنها استفاده میشود.صابون صنعتی همچنین مزایای یک صابون طبیعی را نیز از دست میدهند.
گلیسیرین
همانطور که در تصویر مشاهده میکنید، محصول واکنش صابونی شدن بین اسیدهای چرب و محلول قلیایی دو ماده است. ۲/۳ محصول نمکها یا همان صابون است. ۱/۳ باقی گلیسرول است که در زبان عام به گلیسیرین مایع شناخته میشود.
گلیسیرین یک هومکتانت است. به این معنی که رطوبت را از لایههای پایینی پوست و همیطنور از محیط جذب کرده روی لایه شاخی پوست نگاه میدارد. این خاصیت گلیسیرین را به یک آبرسان عالی تبدیل کردهاست.
روال کار در صنایع صابونسازی این است که در حین تولید، گلیسیرین را از صابون جدا میکنند. و گلیسیرین گیاهی حاصل را که ماده اولیهای پرکاربرد در صنایع ارایشی بهداشتی است به فروش میرسانند. ما صابونسازان در لابراتوارهای شخصی و آشپزخانه خانهی خود نه تمایل و نه امکان فنی جداسازی گلیسیرین از صابون را نداریم. از این روست که صابونهای دستساز هم بافت نرمتری دارند. و هم اندکی نرمکنندهتر از همتایان صنعتی خود هستند.
روغنها
اما آنچه به طور مشخص به نظر من صابون دستساز را از صابونهای تجاری جدا میکند، استفاده از روغنهای گیاهی تازه و همچنین قابلیت سوپرفت کردن صابون دستساز است.
در صابونهای دستساز به روال صابونهای سنتی و برخلاف صابونهای صنعتی به جای اسیدهای چرب مستقیم از خود روغن های طبیعی استفاده میکنیم. همچنین با کمتر کردن میزان ماده قلیایی، شرایطی را فراهم میکنیم که طی واکنش صابونیشدن، درصد مشخصی از روغن ها – معمولن بین ۵ تا ۷ درصد – به صابون تبدیل نشوند و به صورت روغن در محصول نهایی ما باقی بمانند.
به این تکنیک در صابونسازی سوپرفت کردن میگوییم. سوپرفت کردن از نظر اقتصادی برای کارخانجات صابونسازی صنعتی در حجم تولید انبوهشان توجیه اقتصادی ندارد، اما در اشکل کوچک خانگی و کارگاهی یک مزیت مهم برای صابون دستساز میشود. روغنهای سوپرفت شده هنگام شستشو مانند یک حفاظ بین صابون و سبیوم پوست انسان عمل میکنند. و با حل شدن در آب و ایجاد حس کرممانند روی پوست، جلوی از بین رفتن سبیوم پوست را میگیرد که در اثر قدرت تمیزکنندگی بالای صابون آسیب نبیند.
حتمن بسیار شنیدهاید که پزشکان پوست به بیماران، بخصوص افراد با پوست حساس توصیه میکنند که از صابون برای شستوشوی پوست خود استفاده نکنند، چرا که صابون با قدرت تمیزکنندگی زیاده از حد چربی خوب پوست را هم میشوید و باعث خشک شدن پوست میشود. این چربی خوب همان لایه چربی خود پوست یعنی سبوم است و ما در تولید صابون دستساز با سوپرفت کردن جلوی این خشک شدن را میگیریم.
مصرف آگاهانه
اصلی ترین برتری شویندههای صابونی به شویندههای سنتزی به باور من این است که شویندههای صابونی در صورت عدم اضافه کردن افزودنیهای شیمیایی مثل E.D.T.A کاملن زیست تجزیهپذیر هستند. به این معنی که در خاک تجزیه میشوند و برخلاف شویندههای سنتزی باعث آلودگی خاک نمیشوند.
از دیگر سو، در صنایع صابونسازی هم استفاده از روغن پالم و همینطور روغنهای حیوانی یا اسیدهای چرب آنها امری رایج است. اگر در لیست مواد اولیه یک صابون صنعتی به عبارتی همچون Sodium Tallowate برخوردید به معنای استفاده از روغن حیوانی در تولید صابون است. یا Sodium Palmitate به معنای استفاده از پالمیتیک اسید است که خود از روغن پالم به دست میآید.
واقعیت این است که منبع روغنهای پالم مورد استفاده در اغلب صنایع به شرکتهای غولپیکری همچون ویلمار اینترنشنال یا شرکت های دیگری میرسد که در جنگلزدایی مسئول هستند. اگر شما هم با من موافقید که خریدار با هر تصمیم به مصرف یا عدم مصرف یک محصول می تواند در تغییر سیاست های محیط زیستی شرکتها موثر باشد. حتمن موافق جایگزین کردن صابون تجاری با صابونهای دستساز کسبوکارهای کوچک داخلی هستید.
کسبوکارهای مستقل و کوچک صابونسازی معمولا مسئولیتپذیری بیشتری نسبت به عواقب زیستمحیطی فعالیت اقتصادی خود دارند. و معمولن یا از روغن پالم استفاده نمیکنند. یا درصورت استفاده، آن را از منابع دارای گواهی پالم پایدار تهیه میکنند. روغنهای پالم RSPO و نیز صابونهای تولیدشده با این روغن با علامت سرتیفیکت تصویر روبرو در بستهبندی آنها، قابل شناسایی هستند.
شما هم اگر میخواهید به جمع مصرفکنندگانی بپیوندید که محصولات پوستی خود را آگاهانه مصرف میکنند و در صورت لزوم خود دست به تولید محصولات پوستی خود میزنند، باغ عدن برای شماست.




